O porodici

,,Porodica je osnovna društvena grupa koja, zavisno od istorijskog i društveno-ekonomskog razvitka, okuplja lica vezana brakom i njihovo potomstvo, eventualno uži ili širi krug srodnika, koji se udružuju radi zadovoljenja raznovrsnih bioloških, ekonomskih, socijalnih, vaspitnih, emotivnih i drugih potreba.“  (Mladenović, 1969).

Iako se porodična terapija razvijala paralelno u različitim delovima sveta i iz različitih teorijskih izvora, ono što je zajedničko svima je to da porodicu posmatraju kao funkcionalnu jedinicu u okviru širih sistema, malu prirodnu grupu koja održava svoje granice i u kojoj ponašanje jednog člana utiče na ponašanje svih drugih. Ono po čemu je porodični sistem poseban u odnosu na druge je to što se u njega ulazi rođenjem, usvojenjem i brakom, a izlazi samo smrću (možda ni tada, jer učešće članova u psihodinamici porodičnog života ne prestaje ni nakon smrti). Njena glavna vrednost ogleda se u relacijama, specifičnim odnosom između ljudi u kontekstu u kom žive. Sve međusobne relacije čine trajnu strukturu porodičnog sistema koja se opisuje kao mreža trajnih interaktivnih obrazaca koji određuju hijerarhijsku organizaciju subsistema, komunikaciju, raspodelu moći u porodici, donošenje odluka. Smatra se da svaki član porodice na sebisvojstven način doprinosi ovim obrascima i da je svrha ponašanja održanje stabilnosti unutrašnje sredine, tzv. porodične homeostaze. Mnogi autori, objašnjavaju pojavu simptoma kod članova porodice upravu težnjom za održavanjem homeostaze po svaku cenu.

Funkcionalnost/disfunkcionalnost

U sistemskoj porodičnoj terapiji ne koristimo termine kao što su normalna ili nenormalna, poremećena, zavisnička porodica. Umesto toga, baratamo konceptima koji su bolje definisani, a da pritom ne etiketiraju porodicu ili bilo kog njenog člana. Funkcionalnost je, u stvari, sud o upotrebljivosti porodičnih obrazaca u postizanju porodičnih ciljeva. Ciljevi zavise, pre svega, od sistema vrednosti same porodice, faze životnog ciklusa, ali i socio-kulturalnih okolnosti i istorijskog konteksta.

Termin disfunkcionalan se odnosi na porodične obrasce kojima se ne ispunjava zadatak, već dolazi do pojave simptoma ili nezadovoljstva. Njegova prednost je u tome što se ne odnosi na porodicu, niti na bilo kog člana pojedinačno, i samim tim ne patologizira i ne optužuje članove za nastanak problema.

Posebno je važno istaći da određeni obrasci mogu biti funkcionalni u jednoj fazi životnog ciklusa, a disfunkcionalni u drugoj.

Životni ciklusi porodice

Porodični sistem se sagledava kao dinamička struktura koja se kreće kroz vreme. Problemi članova porodice su, u velikoj meri određeni prošlim događajima, sadašnjim zadacima koje porodica pokušava da ostvari i budućnošću kojoj teži. Porodični život tako prolazi kroz specifične faze koje su nazvane životni ciklusi porodice.

Opisuje se devet faza životnog ciklusa od kojih svaka pred porodicu postavlja specifične relacione, emocionalne, socijalne i praktične zadatke:

1. Predbračni ciklus
2. Početna porodica
3. Porodica sa malim detetom
4. Porodica sa predškolskim detetom
5. Porodica sa školskim detetom
6. Porodica sa adolescentom
7. Odlazak dece od roditelja
8. Postroditeljska porodica
9. Ostarela porodica

Neadekvatno razrešenje zadataka neke faze utiče na funkcionalnost porodice u narednim fazama. Zaglavljenost u nekoj od faza je jedan od čestih razloga za intervenciju porodičnog terapeuta.

Komunikacija

Porodični terapeuti usvajaju pet aksioma komuniciranja:

1. Mora se komunicirati – svi oblici ponašanja u prisustvu druge osobe nose poruku za prisutnog.
2. Svaka komunikacija se sastaji iz sadržaja (informacija) i relacijskog dela (izraz lica, intonacija, naglašavanje pojedinih reči, gestikulacija).
3. Naglašavanje određenih sekvenci određuje prirodu odnosa (žena može da zvoca jer muž dolazi kasno, a muž dolazi kasno zato što žena zvoca – svako smatra da je onaj drugi uzrok sukoba).
4. Ljudi komuniciraju analoški i digitalno – digitalne poruke su jednoznačne, dok je analoški jezik višeznačan, sadrži metafore, indirektno saopštavanje, govor tela itd.
5. Komunikacija može biti simetrična (iz ravnopravnih pozicija) i komplementarna (iz neravnopravnih pozicija, npr. kada roditelj izda nalog da dete nešto uradi)

Pioniri porodične terapije postavili su temelje novom pristupu proučavajući komunikacione obrasce kod ljudi. Smatra se da upravo dominantan stil i vrsta kumunikacije koju preuzimaju članovi porodiice u velikoj meri određuju prirodu relacija i psihodinamiku odnosa u celoj porodici.